Öfke kontrol bozukluğu, bireyin sözlü veya fiziksel şiddet gibi öfke belirtilerini kontrol edememesi ve bu belirtilerin tehlikeli davranışlarla sonuçlanması olarak tanımlanıyor.
Bireyin öfkeliyken saldırgan davranışlar sergilemesi, öfke nedeniyle çevresiyle anlaşamaması, çoğu zaman kızgın hissetmesi, kin beslemesi ve intikam almayı düşünmesi öfke kontrol bozukluğunun belirtileri olarak gösteriliyor.
Öfke kontrol bozukluğu; stres, aile problemleri, zayıf iletişim becerileri, finansal sorunlar, depresyon, sevilen birinin kaybı, madde ve alkol kullanımı gibi nedenlerden kaynaklanabiliyor.
Peki, öfke kontrol bozukluğu nasıl tedavi ediliyor?
Öfke, tehditlere karşı doğal ve içgüdüsel bir tepkidir. Öfkenin kontrol edilmesi zorlaştığında, kişi kendisine ya da başkalarına yönelik incitici veya zarar verici şeyler söyleyebilir ya da yapabilir. Bu durum olası bir öfke bozukluğunun işaretidir. Yani aslında öfkenin kendisi bir bozukluk olarak kabul edilmese de bireyin, öfke belirtilerini kontrol edemez hale gelmesi ve bu belirtilerin tehlikeli davranışlarla sonuçlanması öfke kontrol bozukluğu olarak kabul edilir.
Aşağıdaki belirtilerden herhangi birini fark ederseniz, öfkenizi kontrol etmeyi öğrenmek için yardım almanız gerekebilir.
Arkadaşlar veya aile üyeleri tarafından öfke problemi olduğuna dair uyarılar alınması,
Öfke nedeniyle iş arkadaşlarıyla anlaşmazlıklar yaşanması,
Çoğu zaman kızgın hissedilmesi,
Kin beslenmesi veya sürekli intikam almaya yönelik düşünülmesi,
Öfkeliyken saldırgan olunması ya da saldırgan olmaya dair düşünülmesi öfke kontrol bozukluğunun belirtilerindendir.
Kişi, kendisinde bu belirtileri gözlemesi durumunda öfkesini kontrol etmeyi öğrenmek için bir uzmandan yardım almalıdır. Öfke farklı şekillerde de kendini gösterebilir. Bireyin öfkeyle ilgili inançları ve kendisinin nasıl davranması gerektiği yönündeki algısı, öfkenin dışavurum biçimini etkileyebilir. Öfke genellikle içe yönelmiş, dışa yönelmiş veya pasif olmak üzere üç yoldan ifade edilebilir.
•İçe yönelmiş öfke, bireyin kendisine yönelttiği öfkedir. Kendisi hakkında olumsuz konuşmayı ve genellikle olaylar (gerçek veya algılanan) için kendini suçlamayı içerir.
Bazı kişiler öfkesinden kaynaklanan zararlı davranışları için bir "ceza" biçimi olarak kendilerini mutlu edecek şeylerden mahrum bırakabilirler. İçe yönelmiş öfkenin diğer örnekleri arasında izolasyon (kendini soyutlama) ve kendine zarar verme sayılabilir.
• Dışa yönelmiş öfke, bariz bir öfke belirtisi gibi görünen davranışları içerir. Bu davranışlar genellikle bağırmak, küfretmek, bir şeyleri kırmak, başkalarına fiziksel veya sözlü olarak tacizde bulunmayı içerir.
•Pasif öfke, kişinin memnuniyetsizliğini ifade etmek için dolaylı veya gizli yollar kullanmasıdır. Pasif öfke gösteren bir kişi alaycı olabilir, kaba sözler söyleyebilir, somurtabilir veya sessiz kalabilir.
Öfke tepkisini tetikleyebilecek yaygın görülen durumlar şunlardır:
Stres
Aile problemleri
Zayıf iletişim becerileri
Finansal sorunlar
Depresyon
Madde kullanımı veya alkolizm
Yas
DSM-5 ve ICD-10 kılavuzlarında öfke sorunları için bir teşhis olmamasına rağmen 32'den fazla psikiyatrik bozukluğun semptomu olarak öfke, saldırganlık ve sinirlilik sıralanmıştır. Bazı ruhsal bozukluklarda kalıcı ve işlevsiz öfke belirgindir. Bunların en yaygınları “Aralıklı Patlayıcı Bozukluk” ve “Karşıt Olma, Karşı Gelme Bozukluğu”dur.
Diğer yandan, epilepsi gibi bazı beyin hastalıkları öfke kontrol bozukluğuna sebep olabilir. Epilepsi hastalığının bazı türleri tipik olarak bayılmalarla değil de öfke patlamalarıyla seyreder. Eğer tedavi edilmezse çocukta, davranış sorunları gelişebilir.
Son olarak da psikiyatride “Epileptik Karakter” denilen bir tipleme vardır. Bu kişiler bazı durumlarda kendilerini kaybederler. Kendilerini “o an film kopuyor, gözüm hiçbir şeyi görmedi, vurdum, kırdım, sonra da pişman oldum” diye ifade edebilirler.
Öfkeyi yönetmek için etkili terapötik stratejiler mevcuttur ve daha az tepkisel olunmasına yardımcı olabilir. Öfke kontrol problemleriyle başa çıkmak için öncelikle alttaki sebebi ortaya çıkarmak gerekir. Sebebe yönelik olarak terapötik bir strateji izlenmesi, öfke sorunlarıyla kalıcı şekilde başa çıkılmasına yardımcı olacaktır.
Öfke kontrol bozukluğu tedavi yöntemleri:
•Medikal tedaviler
•Bilişsel davranışçı terapi
•İletişim becerilerini geliştirme
•Grup terapisi
Öfke, psikolojik bir sorun olduğu için semptomları ilaçla tedavi etmek mümkündür. Tedavi programlarının amacı, hastayı kendi kendine yeterli hale getirmektir. Reçeteli ilaçların öfke sorunlarında bireye yardımcı olup olmayacağı konusunda ruh sağlığı profesyoneline başvurulmalıdır. Potansiyel yan etkileri ve bağımlılık risklerine özellikle dikkat edilmelidir. İlaçların amacı, iyileşmeyi tamamlamaktır, zorlaştırmak değil.